„Głu­si – języ­ko­wa obcość czy inność” oraz „Kra­jo­bra­zy dźwię­ko­we Bia­łe­go­sto­ku. Soun­dwal­king w jako­ścio­wych bada­niach socjologicznych”

W 1969 roku Rada Muzycz­na UNE­SCO jed­no­myśl­nie przy­ję­ła usta­wę, któ­ra każ­de­mu czło­wie­ko­wi daję pra­wo do ciszy w miej­scach pry­wat­nych i publicz­nych, a naru­sza­nie tego pra­wa uzna­no za pogwał­ce­nie wol­no­ści oso­bi­stej. Dzia­ła­nia Rady Muzycz­nej były reak­cją na hiper­tro­fię dźwię­ków, szcze­gól­nie moc­no doświad­cza­ną w mia­stach. Zmniej­sza­ją­ce się obsza­ry ciszy i spo­ko­ju (tzw. gale­nos­fe­ry) od nad­mia­ru szko­dli­wych dźwię­ków (hała­su) sta­ły się poważ­nym pro­ble­mem medycz­nym, spo­łecz­nym i politycznym.

Feno­men ciszy moż­na jed­nak roz­wa­żań w szer­szych kon­tek­stach, któ­re wykra­cza­ją poza zabie­gi edu­ka­cyj­ne, medycz­ne, urba­ni­stycz­ne czy zwią­za­ne z dzia­ła­nia­mi spo­łecz­ny­mi (oby­wa­tel­ski­mi). Cisza posia­da boga­te zna­cze­nia: teo­lo­gicz­ne, filo­zo­ficz­ne, rytu­al­ne, etno­gra­ficz­ne i in. Coraz czę­ściej cisza sta­je się tema­tem i mate­rią dla dzia­łań arty­stycz­nych podej­mo­wa­nych przez kom­po­zy­to­rów, rzeź­bia­rzy, per­for­me­rów i innych twórców.

Pole seman­tycz­ne ciszy wykra­cza dale­ce poza defi­ni­cję aku­stycz­ną. O poli­se­man­tycz­no­ści feno­me­nu ciszy, o jej antro­po­lo­gicz­nym wymia­rze świad­czą choć­by usta­bi­li­zo­wa­ne w pol­sz­czyź­nie związ­ki wyra­zo­we: „cisza jak makiem zasiał”, „cisza abso­lut­na”, „śmier­tel­na cisza”, „zło­wiesz­cze mil­cze­nie”, „mil­czeć jak grób”, „głu­che kąty”, „cisza przed burzą” itd.

Insty­tut Etno­lo­gii i Antro­po­lo­gii Kul­tu­ro­wej UJ oraz Dom Uto­pii zapra­sza­ją w 2023 roku na semi­na­rium, w trak­cie któ­re­go chce­my wsłu­chać się w ciszę rozu­mia­ną nie tyl­ko jako zja­wi­sko aku­stycz­ne czy muzycz­ne, ale jako poznaw­czą meta­fo­rę i opa­li­zu­ją­cy w zna­cze­nia sym­bol. Do roz­mo­wy o ciszy zapro­si­li­śmy przed­sta­wi­cie­li róż­nych per­spek­tyw (arty­stów, kul­tu­ro­znaw­ców, antro­po­lo­gów, filo­zo­fów, aku­sty­ków) przyj­mu­jąc, że takie pano­ra­micz­ne słu­cha­nie umoż­li­wi pogłę­bio­ną reflek­sję o zna­cze­niach i roli ciszy.

Od stycz­nia do czerw­ca 2023 zapra­sza­my na comie­sięcz­ne otwar­te spo­tka­nia połą­czo­ne z dys­ku­sja­mi. Peł­ny pro­gram cyklu dostęp­ny jest TUTAJ.

23 maja, godz. 18:00

„Głu­si – języ­ko­wa obcość czy inność” oraz onli­ne „Kra­jo­bra­zy dźwię­ko­we Bia­łe­go­sto­ku. Soun­dwal­king w jako­ścio­wych bada­niach socjologicznych”

pro­wa­dze­nie: Hele­na Liwo, Pra­cow­nia Sztu­ki Społecznej

Wyda­rze­nie odbę­dzie się onli­ne. Link do trans­mi­sji: https://tiny.pl/chrs9.

Wykład „Głu­si – języ­ko­wa obcość czy inność” będzie tłu­ma­czo­ny na język migowy.

Język dźwię­ko­wy to spo­łecz­nie legi­ty­mi­zo­wa­ny atry­but komu­ni­ka­cji. Natu­ral­ność jego przy­swa­ja­nia i użyt­ko­wa­nia przez oso­by sły­szą­ce jest nie­kwe­stio­no­wa­na. Dla osób nie­sły­szą­cych kon­fron­ta­cja z języ­kiem dźwię­ko­wym pomi­mo moż­li­wo­ści, jakie dają współ­cze­sne pro­te­zy słu­chu bywa czę­sto bole­sna i nie­sa­tys­fak­cjo­nu­ją­ca. Dostęp­ny zaś w swo­jej wizu­al­nej posta­ci język migo­wy sta­je się wyra­zi­stym narzę­dziem komu­ni­ka­cji. W ten spo­sób kre­owa­ny jest od lat ste­reo­typ głu­cho­nie­me­go jako feno­me­nu kon­stru­owa­ne­go bra­kiem, obce­go w języ­ko­wym obsza­rze sły­szą­cych. Z dru­giej stro­ny  język migo­wy, zna­czą­co pola­ry­zu­ją­cy języ­ko­we świa­ty sły­szą­cych i nie­sły­szą­cych, powo­du­je auto­izo­la­cję osób Głu­chych wobec śro­do­wi­ska słyszącego. 

Kim więc jeste­śmy wobec sie­bie: sły­szą­cy i Głu­si – Inny­mi czy Obcy­mi bez wspól­nych prze­strze­ni do komu­ni­ka­cji? Czy też może­my się wza­jem­nie sie­bie uczyć w nur­cie akcep­ta­cji, plu­ra­li­zmu i inte­gra­cji – tymi pyta­nia­mi chcę Pań­stwa zapro­sić do reflek­sji nad dia­lo­giem świa­ta „ciszy” i „dźwię­ku”.

Hele­na Liwo – dok­tor nauk spo­łecz­nych w zakre­sie peda­go­gi­ki, adiunkt na Wydzia­le Stu­diów Edu­ka­cyj­nych w Aka­de­mii Ate­neum w Gdań­sku. Swo­je zain­te­re­so­wa­nia badaw­cze kie­ru­je w stro­nę zagad­nień  komu­ni­ka­cji języ­ko­wej  i jej zabu­rzeń oraz sytu­acji osób z nie­peł­no­spraw­no­ścią w kon­tek­ście dys­kur­su spo­łecz­ne­go. Jest spe­cja­list­ką w zakre­sie sur­do­lo­go­pe­dii, czyn­nie zaj­mu­je się tera­pią zabu­rzeń mowy w Spe­cja­li­stycz­nym Ośrod­ku Dia­gno­zy i Reha­bi­li­ta­cji Pol­skie­go Związ­ku Głu­chych w Gdańsku.

Część onli­ne: Kra­jo­bra­zy dźwię­ko­we Bia­łe­go­sto­ku. Soun­dwal­king w jako­ścio­wych bada­niach socjologicznych

Wystą­pie­nie opie­ra się na pilo­ta­żu bada­nia “Kra­jo­bra­zy dźwię­ko­we Bia­łe­go­sto­ku”, zain­spi­ro­wa­ne­go arty­stycz­no-badaw­czą prak­ty­ką spa­ce­ru dźwię­ko­we­go (soun­dwalk). Pilo­taż zre­ali­zo­wa­ny został w mar­cu 2022 roku przez socjo­lo­gów Urszu­lę Abła­że­wicz-Gór­nic­ką, Macie­ja Bia­ło­usa i Kata­rzy­nę Nizio­łek, zwią­za­nych z Pra­cow­nią Sztu­ki Spo­łecz­nej, we współ­pra­cy z muzy­kiem, auto­rem nagrań tere­no­wych Mar­ci­nem Dymi­te­rem, oraz przy udzia­le gru­py stu­den­tów socjo­lo­gii ze spe­cja­li­za­cji “Nowe prak­ty­ki kul­tu­ro­we”, pod opie­ką Paw­ła Chy­ca. Pole­gał na przej­ściu przez Bia­ły­stok, z cen­trum na pery­fe­rie mia­sta, w kie­run­ku wyzna­czo­nym przez wybra­ny loso­wo pro­mień, zare­je­stro­wa­niu dźwię­ków na tej tra­sie in exten­so oraz prze­pro­wa­dze­niu obser­wa­cji osa­dzo­nej w kate­go­riach eko­lo­gii aku­stycz­nej, skon­cen­tro­wa­nej na per­cep­cji dźwię­ko­wej uczest­ni­ków. Do obser­wa­cji wyko­rzy­sta­no wcze­śniej spo­rzą­dzo­ne dys­po­zy­cje oraz apli­ka­cję Hush City. Zgro­ma­dzo­ny mate­riał pozwo­lił na wstęp­ne spraw­dze­nie moż­li­wo­ści zasto­so­wa­nia spa­ce­ru dźwię­ko­we­go w jako­ścio­wych bada­niach socjo­lo­gicz­nych poprzez zesta­wie­nie wyni­ków obser­wa­cji w posta­ci nota­tek tere­no­wych (ana­lo­go­wych i elek­tro­nicz­nych) z zapi­sem dźwię­ko­wym oraz reflek­sję nad prak­tycz­ny­mi i kre­atyw­ny­mi aspek­ta­mi pro­wa­dze­nia tego rodza­ju badań.

Pra­cow­nia Sztu­ki Spo­łecz­nej jest otwar­tym i inter­dy­scy­pli­nar­nym przed­się­wzię­ciem o cha­rak­te­rze badaw­czym, edu­ka­cyj­nym, kul­tu­ral­nym i spo­łecz­nym. Two­rzą ją bada­cze i stu­den­ci z Insty­tu­tu Socjo­lo­gii UwB, współ­pra­cu­ją­cy z arty­sta­mi, ani­ma­to­ra­mi, edu­ka­to­ra­mi i inny­mi prak­ty­ka­mi kul­tu­ry, posłu­gu­ją­cy się w swo­jej pra­cy meto­da­mi badaw­czy­mi opar­ty­mi na sztuce.

Kata­rzy­na Nizio­łek – badacz­ka i wykła­dow­ca w Insty­tu­cie Socjo­lo­gii Uni­wer­sy­te­tu w Bia­łym­sto­ku. Lider­ka Pra­cow­ni Sztu­ki Spo­łecz­nej, któ­rej celem jest łącze­nie dzia­łal­no­ści arty­stycz­nej, nauko­wej i oby­wa­tel­skiej. Od bli­sko 10 lat współ­two­rzy par­ty­cy­pa­cyj­ne pro­jek­ty teatral­ne (“Meto­da usta­wień naro­do­wych”, “Modli­twa. Teatr powszech­ny”, “Bie­żen­ki”, “Żywe tor­pe­dy”, “Waliz­ka”) oraz roz­wi­ja meto­do­lo­gię badań socjo­lo­gicz­nych opar­tych na teatrze (the­atre-based rese­arch).

Urszu­la Abła­że­wicz- Gór­nic­ka: socjo­loż­ka, adiunkt w Insty­tu­cie Socjo­lo­gii Uni­wer­sy­te­tu w Bia­łym­sto­ku. Spe­cja­li­zu­je się w pro­ble­ma­ty­ce kapi­ta­łu spo­łecz­ne­go, zróż­ni­co­wa­nia spo­łecz­ne­go, socjo­lo­gii muzy­ki i socjo­lo­gii prze­strze­ni. Od 2018 roku człon­ki­ni Pra­cow­ni Sztu­ki Spo­łecz­nej dzia­ła­ją­cej przy Insty­tu­cie Socjo­lo­gii UwB. 

Maciej Bia­ło­us – adiunkt w Zakła­dzie Socjo­lo­gii Kul­tu­ry Insty­tu­tu Socjo­lo­gii Uni­wer­sy­te­tu w Bia­łym­sto­ku. W pra­cy nauko­wej zaj­mu­je się m.in. tema­ty­ką poli­ty­ki kul­tu­ral­nej oraz uczest­nic­twa w kul­tu­rze. Edu­ka­tor kul­tu­ral­ny doświad­czo­ny w reali­za­cji pro­jek­tów lokal­nych i ogólnopolskich.

For­mu­larz reje­stra­cyj­ny, har­mo­no­gram, tytu­ły i stresz­cze­nie semi­na­riów, lista zapro­szo­nych gości znaj­du­ją się na stro­nie: https://fonoteka.etnologia.uj.edu.pl/seminarium). Szcze­gó­ły dostęp­ne są tak­że mailo­wo, pod adre­sem rezerwacja@domutopii.pl

Nagra­nia dotych­czas prze­pro­wa­dzo­nych spo­tkań znaj­du­ją się tutaj: https://vimeo.com/user183228973