„Cisza obra­zów: mię­dzy mil­cze­niem i sło­wem”, w ramach otwar­te­go semi­na­rium „Cisza. Zna­cze­nia i konteksty”

W 1969 roku Rada Muzycz­na UNE­SCO jed­no­myśl­nie przy­ję­ła usta­wę, któ­ra każ­de­mu czło­wie­ko­wi daję pra­wo do ciszy w miej­scach pry­wat­nych i publicz­nych, a naru­sza­nie tego pra­wa uzna­no za pogwał­ce­nie wol­no­ści oso­bi­stej. Dzia­ła­nia Rady Muzycz­nej były reak­cją na hiper­tro­fię dźwię­ków, szcze­gól­nie moc­no doświad­cza­ną w mia­stach. Zmniej­sza­ją­ce się obsza­ry ciszy i spo­ko­ju (tzw. gale­nos­fe­ry) od nad­mia­ru szko­dli­wych dźwię­ków (hała­su) sta­ły się poważ­nym pro­ble­mem medycz­nym, spo­łecz­nym i politycznym.

Feno­men ciszy moż­na jed­nak roz­wa­żań w szer­szych kon­tek­stach, któ­re wykra­cza­ją poza zabie­gi edu­ka­cyj­ne, medycz­ne, urba­ni­stycz­ne czy zwią­za­ne z dzia­ła­nia­mi spo­łecz­ny­mi (oby­wa­tel­ski­mi). Cisza posia­da boga­te zna­cze­nia: teo­lo­gicz­ne, filo­zo­ficz­ne, rytu­al­ne, etno­gra­ficz­ne i in. Coraz czę­ściej cisza sta­je się tema­tem i mate­rią dla dzia­łań arty­stycz­nych podej­mo­wa­nych przez kom­po­zy­to­rów, rzeź­bia­rzy, per­for­me­rów i innych twórców.

Pole seman­tycz­ne ciszy wykra­cza dale­ce poza defi­ni­cję aku­stycz­ną. O poli­se­man­tycz­no­ści feno­me­nu ciszy, o jej antro­po­lo­gicz­nym wymia­rze świad­czą choć­by usta­bi­li­zo­wa­ne w pol­sz­czyź­nie związ­ki wyra­zo­we: „cisza jak makiem zasiał”, „cisza abso­lut­na”, „śmier­tel­na cisza”, „zło­wiesz­cze mil­cze­nie”, „mil­czeć jak grób”, „głu­che kąty”, „cisza przed burzą” itd.

Insty­tut Etno­lo­gii i Antro­po­lo­gii Kul­tu­ro­wej UJ oraz Dom Uto­pii zapra­sza­ją w 2023 roku na semi­na­rium, w trak­cie któ­re­go chce­my wsłu­chać się w ciszę rozu­mia­ną nie tyl­ko jako zja­wi­sko aku­stycz­ne czy muzycz­ne, ale jako poznaw­czą meta­fo­rę i opa­li­zu­ją­cy w zna­cze­nia sym­bol. Do roz­mo­wy o ciszy zapro­si­li­śmy przed­sta­wi­cie­li róż­nych per­spek­tyw (arty­stów, kul­tu­ro­znaw­ców, antro­po­lo­gów, filo­zo­fów, aku­sty­ków) przyj­mu­jąc, że takie pano­ra­micz­ne słu­cha­nie umoż­li­wi pogłę­bio­ną reflek­sję o zna­cze­niach i roli ciszy.

Od stycz­nia do czerw­ca 2023 zapra­sza­my na comie­sięcz­ne otwar­te spo­tka­nia połą­czo­ne z dys­ku­sja­mi. Peł­ny pro­gram cyklu dostęp­ny jest TUTAJ

24 kwiet­nia, godz. 18:00

„Cisza obra­zów: mię­dzy mil­cze­niem i sło­wem”

pro­wa­dze­nie: Dariusz Czaja

Wyda­rze­nie będzie mia­ło miej­sce w Pała­cu Potoc­kich (Rynek Głów­ny 20).

Obra­zy są nie­me. Obra­zy nie mówią. Wyglą­da na to, że obraz jest ontycz­nie i seman­tycz­nie czymś  z u p e ł n i e   i n n y m  niż tekst. W związ­ku z tym, jeśli chce­my cokol­wiek istot­ne­go na jego temat powie­dzieć, to przy­naj­mniej powin­ni­śmy uwzględ­nić ten ele­men­tar­ny fakt o poważ­nych kon­se­kwen­cjach epi­ste­mo­lo­gicz­nych. Jeśli obra­zy są  do   w i d z e n i a,  a do  c z y t a n i a  są tek­sty, to ta ele­men­tar­na i nie­re­du­ko­wal­na róż­ni­ca powin­na wyzna­czać odmien­ność środ­ków, przy pomo­cy któ­rych chce­my o nich roz­pra­wiać. Powin­na – ale czy rze­czy­wi­ście wyznacza?

Dariusz Cza­ja – antro­po­log kul­tu­ry, redak­tor kwar­tal­ni­ka „Kon­tek­sty”, ese­ista, recen­zent muzycz­ny. Prof. dr hab., wykła­dow­ca w Insty­tu­cie Etno­lo­gii i Antro­po­lo­gii Kul­tu­ro­wej UJ. Opu­bli­ko­wał książ­ki: Sygna­tu­ra i frag­ment. Nar­ra­cje antro­po­lo­gicz­ne (2004); Ana­to­mia duszy. Figu­ry wyobraź­ni i gry języ­ko­we (2006); Lek­cje ciem­no­ści (2009) – nagro­da Fun­da­cji TVP Kul­tu­ra („Gwa­ran­cja Kul­tu­ry”); Gdzieś dalej, gdzie indziej (2010) – nagro­da „War­szaw­ska Pre­mie­ra Lite­rac­ka” 2011, nomi­na­cja do nagro­dy „Nike”; Antro­po­ło­gi­ja jak duchow­na wpra­wa (Lwów 2012); Zna­ki szcze­gól­ne. Antro­po­lo­gia jako ćwi­cze­nie ducho­we (2013); Inne prze­strze­nie, inne miej­sca. Mapy i tery­to­ria (2013) – redak­tor tomu; Kwin­te­sen­cje. Pasa­że baro­ko­we (2014); Sce­na­riu­sze koń­ca. Zmierzch, kres, apo­ka­lip­sa (2015) – redak­tor tomu; Neg­de dal­je, neg­de drug­de (Bel­grad 2016); Ruiny cza­su. Roz­mo­wy o twór­czo­ści (2016) – z Wie­sła­wem Jusz­cza­kiem. W Wydaw­nic­twie Pasa­że uka­za­ła się jego książ­ka Gra­ma­ty­ka bie­li. Antro­po­lo­gia doświad­czeń gra­nicz­nych  (2018).

Kolej­ne spo­tka­nia zaanon­su­je­my wkrótce.

For­mu­larz reje­stra­cyj­ny, har­mo­no­gram, tytu­ły i stresz­cze­nie semi­na­riów, lista zapro­szo­nych gości znaj­du­ją się na stro­nie: https://fonoteka.etnologia.uj.edu.pl/seminarium). Szcze­gó­ły dostęp­ne są tak­że mailo­wo, pod adre­sem rezerwacja@domutopii.pl

Nagra­nia dotych­czas prze­pro­wa­dzo­nych spo­tkań znaj­du­ją się tutaj: https://vimeo.com/user183228973