GERMS (DNA Nowej Huty) Yana Toma­szew­skie­go (10.06–2.10.2022)

„GERMS” (zaląż­ki) DNA Nowej Huty 

arty­sta: Yan Toma­szew­ski – w dia­lo­gu z foto­gra­fia­mi Hen­ry­ka Maka­re­wi­cza i Wik­to­ra Pentala

kura­tor: Łukasz Trzciński

miej­sce: sala recep­cyj­na Domu Uto­pii, os. Szkol­ne 26A

10.06–2.10.2022

orga­ni­za­tor: Dom Uto­pii / Teatr Łaź­nia Nowa 

współ­pra­ca: Muzeum Arche­olo­gicz­ne w Kra­ko­wie, Fun­da­cja Ima­go Mun­di w part­ner­stwie z Muzeum Fotografii

Wysta­wa „GERMS” (zaląż­ki) DNA Nowej Huty współ­cze­sne­go arty­sty Yana Toma­szew­skie­go inspi­ro­wa­na jest foto­gra­fia­mi Hen­ry­ka Maka­re­wi­cza i Wik­to­ra Pen­ta­la doku­men­tu­ją­cy­mi czo­ło­we przed­się­wzię­cie tzw. Pla­nu sze­ścio­let­nie­go oraz wyko­pa­li­ska­mi arche­olo­gicz­ny­mi na tere­nie nowo powsta­ją­ce­go mia­sta. Odkry­wa zaska­ku­ją­ce para­le­le pomię­dzy zna­le­zio­ny­mi przez naukow­ców obiek­ta­mi, zało­że­nia­mi urba­ni­stycz­ny­mi Nowej Huty, poszcze­gól­ny­mi roz­wią­za­nia­mi archi­tek­to­nicz­ny­mi oraz wpi­sa­ny­mi w jej kon­cep­cję koda­mi inży­nie­rii spo­łecz­nej. Wszyst­ko wska­zu­je, że to frag­men­ty jej porwa­ne­go DNA…

„GERMS” Yana Toma­szew­skie­go sta­no­wi ele­ment wie­lo­eta­po­wej pra­cy badaw­czej ze zbio­rem foto­gra­fii Mia­sto Ide­al­ne, ukie­run­ko­wa­nej na poszu­ki­wa­nie jego zna­czeń. Two­rzą­ce go foto­gra­fie Hen­ry­ka Maka­re­wi­cza (1917–1984) i Wik­to­ra Pen­ta­la (1920−2013) to wie­lo­płasz­czy­zno­wy zapis pierw­szych lat (1949−1970) Nowej Huty, mia­sta pomy­śla­ne­go i reali­zo­wa­ne­go jako cało­ścio­wy kon­cept tak archi­tek­to­nicz­ny jak i spo­łecz­ny. Choć zbiór jest dzie­łem zale­d­wie dwóch auto­rów prze­ci­na­ją się w nim zróż­ni­co­wa­ne, repre­zen­tu­ją­ce odmien­ne per­spek­ty­wy, spoj­rze­nia a za tym – poli­ty­ki pra­cy z obra­zem. Roz­wi­ja­na przez arty­stę od 2017r. seria „GERMS”, powsta­je w bez­po­śred­niej inspi­ra­cji ww foto­gra­fia­mi jak i ory­gi­nal­ny­mi arte­fak­ta­mi ze zbio­rów Muzeum Arche­olo­gicz­ne­go w Kra­ko­wie, sta­no­wi jed­no­cze­śnie pro­jekt otwarty.

Zło­żo­na z prac zre­ali­zo­wa­nych przez arty­stę na prze­strze­ni lat 2017–2022 (ostat­nie powsta­ły w trak­cie rezy­den­cji arty­stycz­nej Yana Toma­szew­skie­go w Domu Uto­pii) insta­la­cja nawią­zu­je do for­mu­ły gabi­ne­tów oso­bli­wo­ści. Cera­micz­ne obiek­ty arty­sty, auten­tycz­ne zna­le­zi­ska arche­olo­gicz­ne z tere­nów dzi­siej­szej Nowej Huty z zaso­bów Muzeum Arche­olo­gicz­ne­go w Kra­ko­wie, foto­gra­fie z cza­sów jej powsta­wa­nia uspój­nia lewi­tu­ją­ca nad zie­mią insta­la­cja czer­pią­ca z nowo­huc­kich deta­li archi­tek­to­nicz­nych, zarów­no histo­rycz­nych jak i zupeł­nie współ­cze­snych, for­mu­jąc splą­ta­ną sieć łań­cu­chów DNA dzielnicy.

Na wysta­wę skła­da­ją się ory­gi­nal­ne, wyko­na­ne tech­ni­ką sre­bro­wą iko­nicz­ne już foto­gra­fie Hen­ry­ka Maka­re­wi­cza i Wik­to­ra Pen­ta­la powsta­łe na prze­strze­ni lat 1949–1969, obiek­ty zna­le­zio­ne przez arty­stę w zbio­rach Muzeum Arche­olo­gicz­ne­go jak i kadry obu auto­rów odkry­te dopie­ro nie­daw­no w trak­cie opra­co­wy­wa­ne­go przez Fun­da­cję Ima­go Mun­di (w koope­ra­ty­wie z Muzeum Foto­gra­fii) pro­jek­tu cyfro­we­go. To z nich wszyst­kich, ulo­ko­wa­nych na potrze­by wysta­wy na pozio­mie grun­tu, na pra­wach mate­rii wzro­sto­wej dla insta­la­cji – wyra­sta­ją kłą­cza zna­czeń wypro­wa­dzo­nych przez arty­stę Yana Toma­szew­skie­go. Reali­za­cja zaini­cjo­wa­na w ramach opra­co­wa­nia wysta­wy w prze­strze­ni sie­cio­wej pn. idealcity.pl, roz­wi­ja­na była w toku dzia­łań warsz­ta­to­wych z miesz­kań­ca­mi dziel­ni­cy i nowo­huc­ki­mi akty­wi­sta­mi. Seria powsta­łych w kon­se­kwen­cji obiek­tów cera­micz­nych, mapu­je ścież­ki poten­cjal­nych jak i fak­tycz­nych powią­zań pomię­dzy moty­wa­mi deko­ra­cyj­ny­mi zdo­bią­cy­mi arte­fak­ty wydo­by­te w trak­cie prac arche­olo­gicz­nych pod­czas  budo­wy Nowej Huty, deta­la­mi archi­tek­to­nicz­ny­mi dziel­ni­cy oraz wizu­al­ny­mi klu­cza­mi cho­re­ogra­fii i inży­nie­rii spo­łecz­nej, wplą­ta­ny­mi przez obu auto­rów w wyko­na­ne fotografie.

Eks­po­zy­cja w Domu Uto­pii sta­no­wi pierw­szy pokaz ory­gi­nal­nych prac obu auto­rów foto­gra­fii (Hen­ry­ka Maka­re­wi­cza i Wik­to­ra Pen­ta­la) w miej­scu ich powsta­wa­nia, przyj­mu­jąc jed­no­cze­śnie for­mę inter­wen­cji site-spe­ci­fic w cie­le nowej insty­tu­cji kul­tu­ry, osa­dzo­nej w ser­cu jed­ne­go z naj­star­szych nowo­huc­kich osiedli.

Reali­za­cja bazu­je na puła­pie kon­cep­cyj­nym na:

• sre­bro­wych, wyko­na­nych bez­po­śred­nio z ory­gi­nal­nych nega­ty­wów powięk­sze­niach foto­gra­fii Wik­to­ra Pen­ta­la i Hen­ry­ka Maka­re­wi­cza, wizu­al­nych iko­nach Nowej Huty a jed­no­cze­śnie prze­pust­kach do sze­rzej zakro­jo­ne­go dys­kur­su wokół doświad­cze­nia nowo­cze­sno­ści. Uży­cie ory­gi­nal­nych, ana­lo­go­wych foto­gra­fii w histo­rycz­no-sztucz­nej insta­la­cji nawią­zu­je do fety­szu sre­bro­we­go nośni­ka, gwa­ran­ta auten­tycz­no­ści repre­zen­to­wa­nych na obra­zach zda­rzeń. Wraz z auten­tycz­ny­mi wyko­pa­li­ska­mi arche­olo­gicz­ny­mi peł­nią rolę uwia­ry­gad­nia­ją­cą wobec postu­lo­wa­nej tezy

• para­le­lach wizu­al­nych pomię­dzy iko­no­gra­fią obiek­tów arche­olo­gicz­nych z tere­nu Nowej Huty a ryt­mem i kom­po­zy­cją obra­zów foto­gra­ficz­nych obu auto­rów, w tym ich tre­ścią – kon­sty­tu­ują­cy­mi je klu­cza­mi wizu­al­ny­mi inży­nie­rii spo­łecz­nej i cho­re­ogra­fii tłumu

• iko­no­gra­fii deta­li archi­tek­to­nicz­nych Nowej Huty (sta­lo­wych ele­men­tów balu­strad, tra­lek, eks­po­zy­to­rów infor­ma­cyj­nych), pod­da­nych para­fra­zie i uwspół­cze­śnie­niu z wyko­rzy­sta­niem pod­da­nych prze­kształ­ce­niom ele­men­tów pre­fa­bry­ko­wa­nych dostęp­nych w skle­pach budow­la­nych oraz ele­men­tów w cało­ści zle­co­nych do wyko­na­nia w zakła­dzie kowal­skim, sta­no­wią­cych meta­fo­rycz­ne (jak i fizycz­ne w ramach insta­la­cji) łącz­ni­ki pomię­dzy ele­men­ta­mi rekonstrukcji

• fizycz­nej obec­no­ści w sali recep­cyj­nej Domu Uto­pii, zre­wi­ta­li­zo­wa­nym w ramach fali pro­ce­sów gen­try­fi­ka­cyj­nych daw­nym budyn­ku szkol­nym, odda­nym do ponow­ne­go użyt­ku jako mul­ti­dy­scy­pli­nar­ny ośro­dek pro­duk­cji sztu­ki. Sta­no­wi pierw­szy regu­lar­ny pokaz w insty­tu­cji roz­po­czy­na­ją­cej dzia­łal­ność w ser­cu jed­ne­go z naj­star­szych osie­dli pofa­brycz­nej dziel­ni­cy, któ­rej fun­da­cyj­ne zało­że­nia (słu­żeb­ność wobec nie­czyn­ne­go już kom­bi­na­tu meta­lur­gicz­ne­go, zaawan­so­wa­na i wie­lo­płasz­czy­zno­wa inży­nie­ria spo­łecz­na) ule­ga­ją kom­plek­so­wej aktu­ali­za­cji – po trans­for­ma­cyj­nym tąp­nię­ciu (zanik pod­sta­wo­wej przy­czyn­ko­wo­ści, maso­we zwol­nie­nia) dziel­ni­ca „wymy­śla się od nowa”)

• insta­la­cja obej­mu­je trzy poziomy:

– arche­olo­gicz­ny „-1” pod powierzch­nią, na co dzień ukry­ty dla oka, ory­gi­nal­ne arte­fak­ty wydo­by­te na tere­nie budo­wy Nowej Huty, pocho­dzą­ce ze zbio­rów Muzeum Arche­olo­gicz­ne­go w Kra­ko­wie, w któ­rych zosta­ły zapi­sa­ne klu­cze gra­ficz­ne inży­nie­rii spo­łecz­nej oraz foto­gra­fie z lat 50. i 60. sta­no­wią­ce „dowo­dy” na uży­cie ww klu­czy w prak­ty­ce cho­re­ogra­fii tłu­mu – to rodzaj grzyb­ni, zarodników

–  arche­olo­gicz­ny „0” – powierzch­nia (foto­gra­fie z pierw­szych lat Nowej Huty – powi­do­ki codzien­no­ści, po czę­ści para­lel­ne z klu­cza­mi ukry­ty­mi w zarod­ni­kach i sta­no­wią­ce ich roz­wi­nię­cie w fak­tycz­nym życiu, ryt­mie powsta­ją­ce­go mia­sta). Wraz z pozio­mem „-1” to rodzaj grun­tu i jed­no­cze­śnie kom­po­stu, z któ­re­go powierzch­nio­we wyra­sta­ją owoc­ni­ki – obiek­ty, domnie­ma­ne łań­cu­chy DNA

–  poziom +1 (pośred­ni) – pro­te­zy wzro­stu – sta­lo­we kłą­cza i łody­gi para­fra­zu­ją­ce ele­men­ty deko­ra­cyj­ne archi­tek­tu­ry Nowej Huty, okre­su socre­ali­zmu sta­no­wią­ce w domi­nu­ją­cej czę­ści zapo­ży­cze­nia z kul­tu­ry ludo­wej, moty­wy flo­ral­ne etc.

–  poziom +2 – owoc­ni­ki – obiek­ty cera­micz­ne wypro­wa­dzo­ne przez arty­stę z sen­sów ukry­tych w zbio­rach foto­gra­ficz­nych Pen­ta­la i Maka­re­wi­cza, arte­fak­tach arche­olo­gicz­nych oraz ele­men­tów prze­strzen­nych Nowej Huty

„Grunt” wraz z „kłą­cza­mi” oraz „owoc­ni­ka­mi”  uspój­nia sko­ru­pa bia­łej, olej­nej far­by. Skie­ro­wa­ne na insta­la­cję reflek­to­ry halo­ge­no­we two­rzą dodat­ko­wą siat­kę krzy­żu­ją­cych się cieni.

Yan Toma­szew­ski jest fran­cu­sko-pol­skim arty­stą wizu­al­nym i fil­mow­cem. Ukoń­czył Beaux-Arts de Paris oraz Le Fre­snoy Stu­dio natio­nal des arts con­tem­po­ra­ins. Jego pro­jek­ty, czę­sto nar­ra­cyj­ne w cha­rak­te­rze, łączą meto­do­lo­gie badaw­czą z for­mal­ny­mi eks­pe­ry­men­ta­mi krą­żą­cy­mi wokół rzeź­by i fil­mu.  Reali­zo­wał wysta­wy indy­wi­du­al­ne w Musée de l’Air et de l’Espace w Pary­żu (FR), CSW Kro­ni­ka czy Muzeum Mid­del­he­im w Antwer­pii (BE). Brał udział w licz­nych wysta­wach zbio­ro­wych, m.in. w MAK Cen­ter for Art and Archi­tec­tu­re w Los Ange­les (USA), Artien­ce Daeje­on (KR), Fon­da­tion Hip­po­crène w Pary­żu (FR), Cen­tre Pom­pi­dou (FR), oraz na Mani­fe­sta 9 w Genk (BE).Jego fil­my były poka­zy­wa­ne na takich festi­wa­lach jak IDFA Inter­na­tio­nal Docu­men­ta­ry Film Festi­val w Amster­da­mie (NL), FIFA Mont­re­al (CA), FID Mar­se­il­le (FR), Kas­se­ler Dokfest (DE), Doclis­boa (PT), ostat­nio w ramach pre­zen­ta­cji solo­wej dla Pro­spec­tif Kino w Cen­tre Pom­pi­dou w Pary­żu (FR).
W 2019 roku nomi­no­wa­ny do nagro­dy Scien­ces Po Pri­ze for Con­tem­po­ra­ry Art, a w 2020 roku fina­li­stą Stu­dio Col­lec­tor Pri­ze i lau­re­atem Alle­gro Prize.