„Dłu­gie uszy, czy­li o słu­cha­niu tego, co nie brzmi”, w ramach otwar­te­go semi­na­rium „Cisza. Zna­cze­nia i konteksty”

W 1969 roku Rada Muzycz­na UNE­SCO jed­no­myśl­nie przy­ję­ła usta­wę, któ­ra każ­de­mu czło­wie­ko­wi daję pra­wo do ciszy w miej­scach pry­wat­nych i publicz­nych, a naru­sza­nie tego pra­wa uzna­no za pogwał­ce­nie wol­no­ści oso­bi­stej. Dzia­ła­nia Rady Muzycz­nej były reak­cją na hiper­tro­fię dźwię­ków, szcze­gól­nie moc­no doświad­cza­ną w mia­stach. Zmniej­sza­ją­ce się obsza­ry ciszy i spo­ko­ju (tzw. gale­nos­fe­ry) od nad­mia­ru szko­dli­wych dźwię­ków (hała­su) sta­ły się poważ­nym pro­ble­mem medycz­nym, spo­łecz­nym i politycznym.

Feno­men ciszy moż­na jed­nak roz­wa­żań w szer­szych kon­tek­stach, któ­re wykra­cza­ją poza zabie­gi edu­ka­cyj­ne, medycz­ne, urba­ni­stycz­ne czy zwią­za­ne z dzia­ła­nia­mi spo­łecz­ny­mi (oby­wa­tel­ski­mi). Cisza posia­da boga­te zna­cze­nia: teo­lo­gicz­ne, filo­zo­ficz­ne, rytu­al­ne, etno­gra­ficz­ne i in. Coraz czę­ściej cisza sta­je się tema­tem i mate­rią dla dzia­łań arty­stycz­nych podej­mo­wa­nych przez kom­po­zy­to­rów, rzeź­bia­rzy, per­for­me­rów i innych twórców.

Pole seman­tycz­ne ciszy wykra­cza dale­ce poza defi­ni­cję aku­stycz­ną. O poli­se­man­tycz­no­ści feno­me­nu ciszy, o jej antro­po­lo­gicz­nym wymia­rze świad­czą choć­by usta­bi­li­zo­wa­ne w pol­sz­czyź­nie związ­ki wyra­zo­we: „cisza jak makiem zasiał”, „cisza abso­lut­na”, „śmier­tel­na cisza”, „zło­wiesz­cze mil­cze­nie”, „mil­czeć jak grób”, „głu­che kąty”, „cisza przed burzą” itd.

Insty­tut Etno­lo­gii i Antro­po­lo­gii Kul­tu­ro­wej UJ oraz Dom Uto­pii zapra­sza­ją w 2023 roku na semi­na­rium, w trak­cie któ­re­go chce­my wsłu­chać się w ciszę rozu­mia­ną nie tyl­ko jako zja­wi­sko aku­stycz­ne czy muzycz­ne, ale jako poznaw­czą meta­fo­rę i opa­li­zu­ją­cy w zna­cze­nia sym­bol. Do roz­mo­wy o ciszy zapro­si­li­śmy przed­sta­wi­cie­li róż­nych per­spek­tyw (arty­stów, kul­tu­ro­znaw­ców, antro­po­lo­gów, filo­zo­fów, aku­sty­ków) przyj­mu­jąc, że takie pano­ra­micz­ne słu­cha­nie umoż­li­wi pogłę­bio­ną reflek­sję o zna­cze­niach i roli ciszy.

Od stycz­nia do czerw­ca 2023 zapra­sza­my na comie­sięcz­ne otwar­te spo­tka­nia połą­czo­ne z dys­ku­sja­mi. Peł­ny pro­gram cyklu dostęp­ny jest TUTAJ.

28 lute­go, godz 18:00

„Dłu­gie uszy, czy­li o słu­cha­niu tego, co nie brzmi”

pro­wa­dze­nie: Rafał Mazur

W tra­dy­cji kul­tu­ry kon­fu­cjań­skiej, mędrzec posia­da „dłu­gie uszy”. Uszy te pozwa­la­ją mu słu­chać „Wiel­kie­go Dźwię­ku któ­ry nie brzmi – 大 音 希 声”. Cze­go zatem słu­cha­li chiń­scy mędr­cy? Jak słu­chać cze­goś, co nie brzmi? Czy moż­na słu­chać ciszy (cze­go się słu­cha w takim wypad­ku)? W ramach zasta­na­wia­nia się nad powyż­szy­mi pyta­nia­mi, opo­wiem o filo­zo­ficz­nej, daoistycz­nej prak­ty­ce dźwię­ko­wej, o kon­cer­to­wa­niu na instru­men­cie bez strun i o daoistycz­nej kon­cep­cji muzy­ki (któ­ra z muzy­ką nie­wie­le ma wspól­ne­go). Przej­dzie­my też w naszej wędrów­ce ze sta­ro­żyt­no­ści do współ­cze­sno­ści, by poroz­ma­wiać o kon­cep­cjach i mode­lach słu­cha­nia, oraz o tym, jak nauczyć się słu­chać „Wiel­kie­go Dźwię­ku”. I o tym, jak umie­jęt­ność takie­go słu­cha­nia może zmie­nić nas samych.

Rafał Mazur w swo­jej dzia­łal­no­ści arty­stycz­nej łączy muzy­kę impro­wi­zo­wa­ną, nagra­nia tere­no­we, sound­sca­pe com­po­si­tion i insta­la­cje dźwię­ko­we. W ramach pro­jek­tu „Wiel­ki Dźwięk nie brzmi” łączy aktyw­ność dźwię­ko­wą z zagad­nie­nia­mi poznaw­czy­mi. Współ­twór­ca pro­jek­tu „Audios­fe­ra” w Domu Uto­pii – Mię­dzy­na­ro­do­wym Cen­trum Empa­tii, gdzie m.in. pro­wa­dzi warsz­ta­ty słu­cha­nia. Pra­cu­je nad autor­skim pro­jek­tem filo­zo­ficz­nym „Liste­ning Phi­lo­so­phy” w któ­rym sta­ra się skon­stru­ować ramy moż­li­we­go sys­te­mu myślo­wo-poznaw­cze­go wypro­wa­dzo­ne­go ze spo­so­bu funk­cjo­no­wa­nia zmy­słu słu­chu i opi­sać cechy hipo­te­tycz­nej kul­tu­ry audiocentrycznej

For­mu­larz reje­stra­cyj­ny, har­mo­no­gram, tytu­ły i stresz­cze­nie semi­na­riów, lista zapro­szo­nych gości znaj­du­ją się na stro­nie: https://fonoteka.etnologia.uj.edu.pl/seminarium). Szcze­gó­ły dostęp­ne są tak­że mailo­wo, pod adre­sem rezerwacja@domutopii.pl

Nagra­nia dotych­czas prze­pro­wa­dzo­nych spo­tkań znaj­du­ją się tutaj: https://vimeo.com/user183228973