NOWA ODSŁO­NA „MIA­STA IDE­AL­NE­GO”: „Cia­ło” – opro­wa­dza­nie z Kata­rzy­ną Trzeciak

„MIA­STO IDEALNE”

PIERW­SZE LATA NOWEJ HUTY NA FOTO­GRA­FIACH HEN­RY­KA MAKA­RE­WI­CZA I WIK­TO­RA PEN­TA­LA. NOWA ODSŁO­NA

Wysta­wa czyn­na w dniach: 18 paź­dzier­ni­ka – 29 listo­pa­da 2024

Godzi­ny otwar­cia: codzien­nie od 10:00 do 20:00

Opro­wa­dza­nie 30 listo­pa­da – godz. 17:30–19:00 – KATA­RZY­NA TRZECIAK

KURA­TOR → Łukasz Trzciń­ski 

SCE­NO­GRA­FIA → Zbi­gniew Prokop

Współ­pra­ca: Fun­da­cja Ima­go Mun­di, Muzeum Foto­gra­fii w Krakowie

Zapra­sza­my na – inspi­ro­wa­ne nową odsło­ną wysta­wy „Mia­sto Ide­al­ne” – per­for­ma­tyw­ne czy­ta­nie nowo­huc­kie­go cia­ła z badacz­ką i teo­re­tycz­ką Kata­rzy­ną Trze­ciak, autor­ką opra­co­wa­nia https://idealcity.pl/narracje/cialo/

Opo­wieść o począt­kach Nowej Huty to histo­ria nie­ustan­nych, cie­le­snych zakłó­ceń wobec pla­no­wa­nej sko­ru­py mia­sta. To tak­że nie­prze­rwa­ne naru­sza­nie gra­ni­cy cia­ła i miej­skiej mate­rial­no­ści; gra­ni­cy widocz­no­ści i ukry­cia. Mia­sto powsta­łe na sku­tek zrów­na­nia fał­dów prze­strze­ni nie tyle czy­ni widzial­nym, to co ukry­te, ale raczej niwe­lu­je samą opo­zy­cję ukry­te­go, zdy­scy­pli­no­wa­ne­go, kobie­ce­go wnę­trza i narzę­dzia, któ­re je dys­cy­pli­nu­je – męskie­go, orga­ni­zu­ją­ce­go spojrzenia. 

„Musi­my zadać sobie pyta­nie: jeśli pań­stwo i struk­tu­ra polis-mia­sta są odzwier­cie­dle­niem cia­ła, to co przyj­mu­je meta­fo­rycz­ną funk­cję geni­ta­liów w poli­tycz­nym cie­le? Jakie to geni­ta­lia? Inny­mi sło­wy, czy poli­tycz­ne cia­ło ma płeć?” – Eli­za­beth Grosz [Bodies-Cities, w: Sexu­ali­ty and Spa­ce, ed. Beatriz Colo­mi­na, Prin­ce­ton 2003, s. 262]

Począ­tek Nowej Huty to wyrów­na­nie zie­mi– mate­rial­ne usu­nię­cie sta­rych śla­dów i zara­zem sym­bo­licz­ny gest na rzecz rów­no­ści i jed­no­rod­no­ści. „Koniec z pasa­niem cudzych krów!” (Marian Bran­dys, Począ­tek opo­wie­ści, War­sza­wa 1952, s. 60). Wio­sną 1949 na całej budo­wie pra­cu­je nie­speł­na stu ludzi, któ­rzy uwie­rzy­li w jej ideę. Ich dło­nie doty­ka­ją jesz­cze żywych ran – kopią wodo­cią­gi w zie­mi, któ­ra prze­cho­wu­je cia­ła zako­pa­ne nie tak daw­no temu. Pamięć plu­to­nów egze­ku­cyj­nych zma­te­ria­li­zo­wa­na w odkry­wa­nych kościach tyl­ko wzmac­nia jed­nak pra­gnie­nie otwar­cia prze­strze­ni i stwo­rze­nie jed­no­li­te­go pola, bez walą­cych się cha­łup, bez zna­ków cier­pie­nia. Prze­strzeń bez bole­snej prze­szło­ści i bez prze­szkód. Mia­sto-mit umiesz­czo­ne poza historią.

„W 1515 roku Wene­cja­nie zaczę­li roz­wa­żać, czy nie dało­by się zamknąć Żydów w Ghet­to Nuovo. Ghet­to pier­wot­nie zna­czy­ło po wło­sku „huta, odlew­nia” (od get­ta­re, „lać”). W Ghet­to Vec­chio i Ghet­to Nuovo, z dala od repre­zen­ta­cyj­ne­go cen­trum, nie­gdyś mie­ści­ły się huty” – Richard Sen­net [Cia­ło i kamień. Czło­wiek i mia­sto w cywi­li­za­cji Zacho­du, przeł. Mag­da­le­na Koni­kow­ska, War­sza­wa 2015, s. 278]

Kata­rzy­na Trze­ciak – autor­ka roz­pra­wy dok­tor­skiej „Rzeź­ba jako meta­fo­ra for­my arty­stycz­nej, języ­ka i pod­mio­to­wo­ści w lite­ra­tu­rze nowo­cze­snej”. Reali­zo­wa­ła pro­jekt gran­to­wy PRE­LU­DIUM zwią­za­ny z tema­tem pra­cy dok­tor­skiej. Autor­ka książ­ki „Figu­ry pożą­da­nia, figu­ry pisa­nia w wybra­nych nowe­lach Ste­fa­na Gra­biń­skie­go”. Publi­ko­wa­ła m.in. w „Cza­sie Kul­tu­ry” i „Lit­te­ra­ria Coper­ni­ca­na”. W swo­jej pra­cy nauko­wej zaj­mu­je się przede wszyst­kim este­tycz­ny­mi kate­go­ria­mi lite­ra­tu­ry, filo­zo­fią pod­mio­tu i naj­now­szą kry­ty­ką lite­rac­ką. kry­tycz­ka i badacz­ka lite­ra­tu­ry, dok­to­rant­ka na Wydzia­le Polo­ni­sty­ki UJ, w Kate­drze Antro­po­lo­gii Lite­ra­tu­ry i Badań Kul­tu­ro­wych. Zaj­mu­je się przede wszyst­kim este­tycz­ny­mi kate­go­ria­mi lite­ra­tu­ry, filo­zo­fią pod­mio­tu i naj­now­szą kry­ty­ką literacką.

Nowa odsło­na kolek­cji „Mia­sto ide­al­ne” dedy­ko­wa­na jest per­spek­ty­wie jed­nost­ko­wych doświad­czeń i idą­cej za nią indy­wi­du­al­nej pamię­ci miesz­kań­ców Nowej Huty. Sta­no­wi roz­wi­nię­cie dążeń do zapew­nie­nia sta­łe­go dostę­pu do zbio­ru foto­gra­fii Hen­ry­ka Maka­re­wi­cza (1917–1984) i Wik­to­ra Pen­ta­la (1920–2013), sta­no­wią­ce­go jedy­ny tak obszer­ny i wie­lo­płasz­czy­zno­wy zapis powsta­wa­nia i ewo­lu­cji Nowej Huty.

Rezer­wa­cje na opro­wa­dza­nia przyj­mu­je­my pod adre­sem rezerwacja@domutopii.pl lub za pośred­nic­twem przy­ci­sku „zapisz się” w kalen­da­rium Teatru Łaź­nia Nowa.

Pro­jekt dofi­nan­so­wa­no ze środ­ków Muzeum Histo­rii Pol­ski – w pro­gra­mie Patrio­tyzm Jutra 2024.

Ilu­stra­cja: Plac Cen­tral­ny w Nowej Hucie z lotu pta­ka, lata 60., fot. Hen­ryk Makarewicz/idealcity.pl