„Na począt­ku była Dłub­nia” – deba­ta (Ody­se­ja Nowo­huc­ka 2026)

Na począt­ku była Dłubnia

Deba­ta o źró­dłach powsta­nia Nowej Huty

27 listo­pa­da 18.00−20.00

Teatr Łaź­nia Nowa

Wstęp wol­ny

Zanim powsta­ła Nowa Huta, były rze­ki, poto­ki, mokra­dła, sta­wy, pola i wsie. Woda wyzna­cza­ła rytm życia ludzi, kształ­to­wa­ła teren i two­rzy­ła lokal­ne eko­sys­te­my. Póź­niej przy­szła wiel­ka budo­wa mia­sta i kom­bi­na­tu, któ­re rady­kal­nie zmie­ni­ły krajobraz.

Dłub­nia jest jed­ną z rzek, któ­ra pamię­ta daw­ne tere­ny Nowej Huty, na dłu­go zanim poja­wił pomysł o budo­wie mia­sta. Co zosta­ło z daw­ne­go wod­ne­go kra­jo­bra­zu, któ­ry ist­niał przed budo­wą NH i kombinatu?

Gdzie znaj­do­wa­ły się poto­ki, sta­wy i mokra­dła, któ­re znik­nę­ły pod uli­ca­mi i osie­dla­mi Nowej Huty? W jaki spo­sób jej budo­wa zmie­ni­ła Dłub­nię? Jaką rolę ta rze­ka peł­ni dzi­siaj w tej prze­strze­ni? Czy może­my myśleć o niej, nie jak o ele­men­cie infra­struk­tu­ry, ale jak o żywym eko­sys­te­mie i czę­ści dzie­dzic­twa Nowej Huty?

Zapra­sza­my do udzia­łu w deba­cie na ten temat. 

W spo­tka­niu udział wezmą:

Dr hab. inż. Mariusz Czop, pro­fe­sor kra­kow­skiej Aka­de­mii Gór­ni­czo-Hut­ni­czej na Wydzia­le Geo­lo­gii, Geo­fi­zy­ki i Ochro­ny Środowiska

Mar­cin Paw­lik, rad­ny dziel­ni­cy XVIII Nowa Huta, Czło­nek zespo­łu ds. rena­tu­ry­za­cji rze­ki Dłub­ni (Rada Projektu)

Cecy­lia Malik,malar­ka, per­for­mer­ka, edu­ka­tor­ka, eko­loż­ka i miej­ska akty­wist­ka. Zało­ży­ciel­ka kolek­ty­wu eko­fe­mi­ni­stycz­ne­go „Sio­try Rzeki”

Paweł Augu­sty­nek-Hal­ny, twór­ca wideo, mon­ta­ży­sta, ope­ra­tor oraz akty­wi­sta eko­lo­gicz­ny zwią­za­ny z ochro­ną rzek, czło­nek Koali­cji Ratuj­my Rzeki

Kata­rzy­na Koby­lar­czyk, pisar­ka ire­por­ter­ka, zwią­za­na z Nową Hutą. Autor­ka ksią­żek w któ­rych zaj­mu­je się pamię­cią, histo­rią miejsc i doświad­cze­niem ich miesz­kań­ców. W tym m.in. „Baśnie z blo­ku cudów. Repor­ta­że nowo­huc­kie” i „Kobie­ty Nowej Huty. Cegły, per­ły i petardy”

Roz­mo­wę popro­wa­dzi Maciej Mie­zian, histo­ryk sztu­ki, publi­cy­sta, pra­cow­nik Muzeum Kra­ko­wa – Oddział Nowa Huta, autor prze­wod­ni­ka „Nowa Huta. Socja­li­stycz­na w for­mie, fascy­nu­ją­ca w treści”

---

Wyda­rze­nie jest czę­ścią pro­jek­tu „Ody­se­ja Nowo­huc­ka 2026 – „Pamięć wody”, reali­zo­wa­ne­go od 15 paź­dzier­ni­ka do 27 listo­pa­da w prze­strze­ni Teatru Łaź­nia Nowa i Domu Uto­pii. W pro­gra­mie zna­la­zły się m.in. spo­tka­nia, warsz­ta­ty, wykła­dy, wysta­wy, kon­cer­ty i debata.

Czy woda pamię­ta? Czy rze­ka może być archi­wum mia­sta? Czy kra­jo­braz prze­cho­wu­je śla­dy ludzi, któ­rzy żyli w nim przed nami? Te pyta­nia sta­ły się punk­tem wyj­ścia do trze­ciej edy­cji Ody­sei Nowohuckiej. 

„Pamięć Wody” jest inter­dy­scy­pli­nar­nym pro­jek­tem arty­stycz­nym, w któ­rym punk­tem wyj­ścia jest pyta­nie o wodę jako nośnik pamię­ci – bio­lo­gicz­nej, kul­tu­ro­wej, śro­do­wi­sko­wej i osobistej.

- Inte­re­su­je nas woda nie tyl­ko jako zasób, od któ­re­go zale­ży nasze życie, ale jako medium łączą­ce pozor­nie odle­głe od sie­bie świa­ty: ludz­kie cia­ło i rze­kę, histo­rię i teraź­niej­szość, sztu­kę i eko­lo­gię, mate­rię i pamięć. – mówi Mał­go­rza­ta Szy­dłow­ska, pomy­sło­daw­czy­ni i kura­tor­ka projektu.

„Pamięć wody” wyra­sta z prze­ko­na­nia, że histo­rię miej­sca moż­na czy­tać nie tyl­ko poprzez budyn­ki, doku­men­ty i ludz­kie bio­gra­fie. Moż­na jej szu­kać rów­nież w kra­jo­bra­zie. Woda wyzna­cza­ła dro­gi, przy któ­rych osie­dla­li się ludzie, poru­sza­ła mły­ny, nawad­nia­ła pola, kształ­to­wa­ła lokal­ne eko­sys­te­my. Kie­dy powsta­wa­ła Nowa Huta, część tego wod­ne­go kra­jo­bra­zu zosta­ła pod­po­rząd­ko­wa­na rodzą­ce­mu się miastu.

Punk­tem wyj­ścia do pro­jek­tu, któ­ry sta­no­wi trze­cią odsło­nę Ody­sei Nowo­huc­kiej, sta­ła się powieść Tam na nie­bie są rze­ki autor­stwa Elif Sha­fak, w któ­rej jed­na kro­pla wody prze­mie­rza stu­le­cia, prze­kra­cza­jąc gra­ni­ce miejsc i cza­su. Jest świad­kiem i nośni­kiem opo­wie­ści – meta­fo­rą pamię­ci, któ­ra nigdy nie zni­ka, zmie­nia tyl­ko swój stan i zno­wu powraca. 

Do pro­jek­tu zosta­ły zapro­szo­ne artyst­ki i arty­ści repre­zen­tu­ją­cy róż­ne dzie­dzi­ny i języ­ki sztu­ki. Wśród nich m.in. Anna Nacher, Ali­cja Pata­now­ska, Rafał Mazur i Woj­tek Radtke.

Kura­tor­ką „Pamię­ci wody” jest Mał­go­rza­ta Szydłowska.

Orga­ni­za­to­rzy Ody­sei Nowo­huc­kiej: Teatr Łaź­nia Nowa, Dom Utopii

Dofi­nan­so­wa­no ze środ­ków Mini­stra Kul­tu­ry i Dzie­dzic­twa Naro­do­we­go pocho­dzą­cych z Fun­du­szu Pro­mo­cji Kul­tu­ry – pań­stwo­we­go fun­du­szu celowego

Fot.: Artur Rakowski