„Głos rze­ki” – performance/koncert Anny Nacher (Ody­se­ja Nowo­huc­ka 2026)

Performance/koncert Anny Nacher: „Głos rzeki”

16 paź­dzier­ni­ka, godz. 17.00 – 18.00

Teatr Łaź­nia Nowa

Wstęp wol­ny

Zapra­sza­my na głę­bo­kie zanu­rze­nie w rezo­nan­sach rzek, któ­rym Anna Nacher przy­słu­chi­wa­ła się przez nie­mal dwie deka­dy. Od wody pły­ną­cej z nie­ba ku zie­mi oraz set­kom odmian tonów i brzmień wody za krę­giem polar­nym w szwedz­kiej Sáp­mi, przez głos Mis­si­si­pi: potęż­nej rze­ki, któ­ra – mimo ludz­kich sta­rań i poli­tyk rady­kal­ne­go, kolo­nial­ne­go eks­trak­ty­wi­zmu – wciąż pozo­sta­je nie­ujarz­mio­na, po drob­ne stru­mie­nie i poto­ki Kar­pat, któ­re zani­ka­ją w warun­kach dra­ma­tycz­nej, struk­tu­ral­nej suszy będą­cej kon­se­kwen­cją kata­stro­fy klimatycznej.

To intym­na opo­wieść o odkry­wa­niu języ­ka rzek – jego fak­tu­ry, zdol­no­ści do spla­ta­nia opo­wie­ści, któ­re wią­żą nas ze świa­tem. Pod­czas kon­cer­tu autor­ka wyko­rzy­sta prze­two­rzo­ne i nie­prze­two­rzo­ne nagra­nia tere­no­we, dźwię­ki wyge­ne­ro­wa­ne przez soni­fi­ka­cję pro­ce­su foto­syn­te­zy oraz głos.

Dr hab. Anna Nacher – pro­fe­so­ra w Insty­tu­cie Sztuk Audio­wi­zu­al­nych Uni­wer­sy­te­tu Jagiel­loń­skie­go, badacz­ka sztu­ki mediów, huma­ni­sty­ki śro­do­wi­sko­wej, prak­tyk dźwię­ko­wych i kul­tu­ry cyfro­wej. Autor­ka ksią­żek i licz­nych arty­ku­łów nauko­wych, a tak­że kura­tor­ka i uczest­nicz­ka pro­jek­tów Jako artyst­ka reali­zu­je pro­jek­ty solo­we z obsza­ru field recor­dings i słu­cha­nia usy­tu­owa­ne­go, któ­re pre­zen­to­wa­ła m.in. na bien­na­le Momen­tum 13 (Moss, Nor­we­gia, 2025) oraz Nine Days of Gre­en (Kopen­ha­ga, Dania, 2026). Sty­pen­dyst­ka Mini­ster­stwa Kul­tu­ry i Dzie­dzic­twa Naro­do­we­go (grant KPO dla Kul­tu­ry, 2025). Współ­pra­co­wa­ła z ame­ry­kań­ską artyst­ką Vic­to­rią Vesną oraz UCLA Art|Sci Cen­ter, gdzie w 2021 gości­ła jako onli­ne Artist-in-Resi­den­ce w ramach pro­jek­tu Atmo­sphe­re of Sound: Sonic Art in Times of Cli­ma­te Disrup­tion. Aktu­al­nie współ­pra­cu­je ze sło­weń­ską artyst­ką dźwię­ku, Idą Hiršen­fel­der, w ramach pro­jek­tu After the Flo­od zorien­to­wa­ne­go na eko­lo­gię dźwię­ku tere­nów wydo­by­cia paliw kopal­nych, przy wspar­ciu Cre­ati­ve Indu­stry Koši­ce w ramach Euro­pe­an Media Art. Plat­form. Od 2015 współ­pro­wa­dzi ośro­dek per­ma­kul­tu­ro­wy Bio­top Lech­ni­ca. W latach 2025–2026 reali­zo­wa­ła w ramach Ody­sei Nowo­huc­kiej cykl dzia­łań pt. „Biblio­te­ka oddechów”.

---

Ser­decz­nie zapra­sza­my tak­że na inne wyda­rze­nia z Anną Nacher, któ­re odbę­dą się w ramach pro­jek­tu „Ody­se­ja Nowo­huc­ka 2026 – Pamięć wody”:

Warsz­tat z Anną Nacher: „Mowa rzeki”

15 paź­dzier­ni­ka, godz. 16.30−18.30

Dom Uto­pii

Bile­ty: 25zł/20zł

Pod­czas warsz­ta­tów zasta­no­wi­my się nad tym, w jaki spo­sób woda i rze­ki „prze­cho­wu­ją pamięć”, jak pisał w swo­jej naj­now­szej książ­ce Robert Mac­far­la­ne. Wycho­dząc od słu­cha­nia dźwię­ków wody w ich róż­nych kon­fi­gu­ra­cjach i prze­two­rze­niach, posłu­cha­my nie tyl­ko tego, jak histo­rie rzek i ludzi spla­ta­ją się ze sobą, ale rów­nież zasta­no­wi­my się nad języ­kiem, któ­rym moż­na te splo­ty opisać.

Jed­ną z metod będzie uważ­ne, pogłę­bio­ne słu­cha­nie. Towa­rzy­szyć mu będzie pra­ca z języ­kiem, któ­ra pozwo­li uru­cho­mić zaso­by naszej wyobraź­ni zwią­za­nej z odgło­sa­mi wody. Leit­mo­ti­vem spo­tka­nia będzie Dłub­nia i boga­ta histo­ria jej związ­ków z ludz­ką histo­rią, kul­tu­rą i ekonomią.

W trak­cie warsz­ta­tów będziemy:

-  słu­chać nagrań prze­two­rzo­nych i nie­prze­two­rzo­nych dźwię­ków rzek i stru­mie­ni, w tym tak­że rze­ki trak­to­wa­nej jako instrument;

- roz­ma­wiać o fak­tu­rze i oddzia­ły­wa­niu tej sonosfery;

- two­rzyć wła­sne instruk­cje (par­ty­tu­ry) słu­cha­nia usy­tu­owa­ne­go rzek, któ­re są nam bli­ske albo z któ­ry­mi wią­żą nas wspo­mnie­nia i pamięć.

Wykład per­for­ma­tyw­ny „Dzia­ła­nie rzeki”

Pro­wa­dze­nie: Anna Nacher, Anna Barcz, Mo Tomaszewska

17 paź­dzier­ni­ka, godz. 18.00−19.30

Dom Uto­pii

Bile­ty: 25/20zł

Wspól­nie z Anną Nacher oraz badacz­ką, Anną Barcz, któ­ra od lat zaj­mu­je się histo­rią śro­do­wi­sko­wą rzek i artyst­ką, hydro­fe­mi­nist­ką oraz per­for­mer­ką – Mo Toma­szew­ską, któ­ra w poje­dyn­kę prze­pły­nę­ła kaja­kiem Wisłę, zasta­no­wi­my się nad for­ma­mi dzia­ła­nia rzek oraz nad ich zło­żo­ny­mi sprawczościami.

Nie wszyst­kie z nich postrze­ga­my jako przy­ja­zne: powo­dzie i gwał­tow­ne wez­bra­nia oraz ich kon­se­kwen­cje nale­żą do zja­wisk opi­sy­wa­nych w kate­go­riach bez­po­śred­nie­go zagro­że­nia dla ludz­kie­go porząd­ku. Pod­czas wykła­du per­for­ma­tyw­ne­go, roz­pi­sa­ne­go na wie­le gło­sów i form, pro­wa­dzą­ce zapro­szą uczest­ni­ków do roz­mo­wy, któ­ra pomo­że prze­orien­to­wać per­spek­ty­wy, ska­le i znaczenia.

Czy woda rze­czy­wi­ście jest żywio­łem nie­obli­czal­nym? Jak pozo­sta­wić za sobą zarów­no – jak to okre­śli­ła Ewa Biń­czyk – marazm antro­po­ce­nu, jak i żało­bę kli­ma­tycz­ną, i skon­cen­tro­wać się na tym co może­my zro­bić we współ­dzia­ła­niu z wodą? Dokąd może­my popły­nąć z nur­tem rzek i gdzie szu­kać sojusz­ni­ków? To tyl­ko nie­któ­re pyta­nia, któ­rych rezo­nan­se dostar­czą nam pod­ło­ża do rozmowy.

Prof. Anna Barcz – lite­ra­tu­ro­znaw­czy­ni i badacz­ka huma­ni­sty­ki śro­do­wi­sko­wej, pro­fe­sor­ka Insty­tu­tu Histo­rii im. Tade­usza Man­teuf­fla PAN w War­sza­wie. Zaj­mu­je się eko­kry­ty­ką, histo­rią śro­do­wi­sko­wą, kul­tu­ro­wy­mi nar­ra­cja­mi o rze­kach i powo­dziach oraz rela­cja­mi mię­dzy lite­ra­tu­rą, histo­rią i świa­tem poza­ludz­kim. Pro­wa­dzi­ła pro­jek­ty badaw­cze poświę­co­ne Odrze i Wiśle, w tym „Akwa­kry­tycz­ną Wisłę”, łączą­cą histo­rię śro­do­wi­sko­wą, lite­ra­tu­rę i meto­dy głę­bo­kie­go mapo­wa­nia. Obec­nie kie­ru­je pro­jek­tem „Potwor­ne rze­ki”, doty­czą­cym histo­rii kata­stro­fal­nych powo­dzi w nowo­cze­snej Euro­pie. Była sty­pen­dyst­ką Tri­ni­ty Long Room Hub w Dubli­nie oraz Rachel Car­son Cen­ter for Envi­ron­ment and Socie­ty w Mona­chium. Autor­ka ksią­żek poświę­co­nych eko­kry­ty­ce, kul­tu­rom śro­do­wi­sko­wym i rela­cjom czło­wie­ka ze świa­tem poza­ludz­kim, m.in. Envi­ron­men­tal Cul­tu­res in Soviet East Euro­pe: Lite­ra­tu­re, Histo­ry and Memo­ry oraz Realizm eko­lo­gicz­ny. Od eko­kry­ty­ki do zoo­kry­ty­ki w lite­ra­tu­rze pol­skiej.

Mo Toma­szew­ska –artyst­ka wizu­al­na i per­for­mer­ka. Absol­went­ka Wydzia­łu Form Prze­my­sło­wych oraz Wydzia­łu Inter­me­diów Aka­de­mii Sztuk Pięk­nych im. Jana Matej­ki w Kra­ko­wie. Stu­dio­wa­ła Malar­stwo i Histo­rię Sztu­ki w Scho­ol of Fine Art, Histo­ry of Art and Cul­tu­ral Stu­dies, Uni­ver­si­ty of Leeds w Anglii. Jej głów­ną for­mą wypo­wie­dzi jest sztu­ka per­for­man­ce i dzia­ła­nia arty­wi­stycz­ne, poru­sza­ją­ce tema­ty nie­rów­no­ści spo­łecz­nych, praw czło­wie­ka i zwie­rząt, ekologii.

---

Wyda­rze­nia są czę­ścią pro­jek­tu „Ody­se­ja Nowo­huc­ka 2026 – „Pamięć wody”, reali­zo­wa­ne­go od 15 paź­dzier­ni­ka do 27 listo­pa­da w prze­strze­ni Teatru Łaź­nia Nowa i Domu Uto­pii. W pro­gra­mie zna­la­zły się m.in. spo­tka­nia, warsz­ta­ty, wykła­dy, wysta­wy, kon­cer­ty i debata.

Czy woda pamię­ta? Czy rze­ka może być archi­wum mia­sta? Czy kra­jo­braz prze­cho­wu­je śla­dy ludzi, któ­rzy żyli w nim przed nami? Te pyta­nia sta­ły się punk­tem wyj­ścia do trze­ciej edy­cji Ody­sei Nowohuckiej. 

„Pamięć Wody” jest inter­dy­scy­pli­nar­nym pro­jek­tem arty­stycz­nym, w któ­rym punk­tem wyj­ścia jest pyta­nie o wodę jako nośnik pamię­ci – bio­lo­gicz­nej, kul­tu­ro­wej, śro­do­wi­sko­wej i osobistej.

- Inte­re­su­je nas woda nie tyl­ko jako zasób, od któ­re­go zale­ży nasze życie, ale jako medium łączą­ce pozor­nie odle­głe od sie­bie świa­ty: ludz­kie cia­ło i rze­kę, histo­rię i teraź­niej­szość, sztu­kę i eko­lo­gię, mate­rię i pamięć. – mówi Mał­go­rza­ta Szy­dłow­ska, pomy­sło­daw­czy­ni i kura­tor­ka projektu.

„Pamięć wody” wyra­sta z prze­ko­na­nia, że histo­rię miej­sca moż­na czy­tać nie tyl­ko poprzez budyn­ki, doku­men­ty i ludz­kie bio­gra­fie. Moż­na jej szu­kać rów­nież w kra­jo­bra­zie. Woda wyzna­cza­ła dro­gi, przy któ­rych osie­dla­li się ludzie, poru­sza­ła mły­ny, nawad­nia­ła pola, kształ­to­wa­ła lokal­ne eko­sys­te­my. Kie­dy powsta­wa­ła Nowa Huta, część tego wod­ne­go kra­jo­bra­zu zosta­ła pod­po­rząd­ko­wa­na rodzą­ce­mu się miastu.

Punk­tem wyj­ścia do pro­jek­tu, któ­ry sta­no­wi trze­cią odsło­nę Ody­sei Nowo­huc­kiej, sta­ła się powieść Tam na nie­bie są rze­ki autor­stwa Elif Sha­fak, w któ­rej jed­na kro­pla wody prze­mie­rza stu­le­cia, prze­kra­cza­jąc gra­ni­ce miejsc i cza­su. Jest świad­kiem i nośni­kiem opo­wie­ści – meta­fo­rą pamię­ci, któ­ra nigdy nie zni­ka, zmie­nia tyl­ko swój stan i zno­wu powraca. 

Do pro­jek­tu zosta­ły zapro­szo­ne artyst­ki i arty­ści repre­zen­tu­ją­cy róż­ne dzie­dzi­ny i języ­ki sztu­ki. Wśród nich m.in. Anna Nacher, Ali­cja Pata­now­ska, Rafał Mazur i Woj­tek Radtke.

Kura­tor­ką „Pamię­ci wody” jest Mał­go­rza­ta Szydłowska.

Orga­ni­za­to­rzy Ody­sei Nowo­huc­kiej: Teatr Łaź­nia Nowa, Dom Utopii

Dofi­nan­so­wa­no ze środ­ków Mini­stra Kul­tu­ry i Dzie­dzic­twa Naro­do­we­go pocho­dzą­cych z Fun­du­szu Pro­mo­cji Kul­tu­ry – pań­stwo­we­go fun­du­szu celowego

Fot: archi­wum Anny Nacher