Dia­log z przestrzenią

Prze­strzeń teatral­na to jeden z naj­waż­niej­szych i nie­zbęd­nych ele­men­tów two­rzą­cych teatr. Ma fun­da­men­tal­ne zna­cze­nie dla wszyst­kich twór­ców  spek­ta­klu, szcze­gól­ne jed­nak dla sce­no­gra­fów. Deter­mi­nu­je bowiem w zna­czą­cy stop­niu ich moż­li­wo­ści pro­jek­to­we. Jest ich wiel­kim sprzy­mie­rzeń­cem, ale tyl­ko wte­dy, gdy umie­ją wyko­rzy­stać wszyst­kie moż­li­wo­ści, któ­re zawie­ra, przy peł­nej świa­do­mo­ści wsze­la­kich ograniczeń. 

Tema­tem wysta­wy, któ­rą mamy zaszczyt Pań­stwu zapre­zen­to­wać  jest wła­śnie prze­strzeń teatral­na, jej róż­ne warian­ty i inter­pre­ta­cje. Pre­zen­to­wa­ne pra­ce stu­den­tów i stu­den­tek kie­run­ku sce­no­gra­fia zosta­ły wyko­na­ne w Pra­cow­ni Kształ­to­wa­nia Prze­strze­ni Teatral­nej. Zosta­ła ona powo­ła­na w roku 2006 i  funk­cjo­nu­je obec­nie jako jed­na z czte­rech pra­cow­ni w Kate­drze Sce­no­gra­fii Wydzia­łu Malar­stwa Aka­de­mii Sztuk Pięk­nych im. Jana Matej­ki w Krakowie. 

Jej pro­gram kształ­ce­nia obej­mu­je czte­ry lata.  Pierw­szy jest skon­cen­tro­wa­ny na inter­pre­ta­cji histo­rycz­nych prze­strze­ni teatral­nych w ramach przed­mio­tu Pro­jek­to­wa­nie prze­strzen­ne. W trak­cie tych zajęć stu­den­ci przy­go­to­wu­ją makie­ty, w któ­rych sta­ra­ją się zawrzeć swo­je wła­sne spoj­rze­nie  na wybra­ną prze­strzeń teatral­ną. Pod­sta­wą pro­jek­tów jest ana­li­za rela­cji mię­dzy tere­nem gry, a tere­nem obser­wa­cji. Stu­den­ci czer­pią inspi­ra­cje w swo­ich poszu­ki­wa­niach w wybra­nych for­mach teatru sta­ro­żyt­ne­go, śre­dnio­wiecz­ne­go, elżbietańskiego.

Dru­gi etap odno­si się do dorob­ku XX wie­ku. Obej­mu­je ana­li­zę tzw. prze­strze­ni zmien­nej wraz z pro­jek­tem deko­ra­cji oraz kre­acje sce­no­gra­fii w  prze­strze­niach para­te­atral­nych. Final­ny pro­jekt tzw. prze­strze­ni zmien­nej pre­zen­to­wa­ny jest w for­mie makiet, nato­miast rezul­ta­ty poszu­ki­wań prze­strze­ni alter­na­tyw­nych, dopa­so­wa­nych do kon­kret­ne­go tek­stu dra­ma­tycz­ne­go w for­mie pro­jek­tów dwuwymiarowych. 

Kolej­nym tema­tem jest teatr for­my i sze­ro­ko rozu­mia­nej insta­la­cji. Jest ona czę­sto inspi­ro­wa­na twór­czo­ścią naszych wiel­kich arty­stów lub hasła­mi tema­tycz­ny­mi. Ten rodzaj pra­cy pro­jek­to­wej roz­sze­rza poję­cie sce­no­gra­fii na inne prze­strze­ni twór­czo­ści pla­stycz­nej nawią­zu­jąc tym samym do tren­dów obec­nych w sztu­ce XXI wieku.

W związ­ku z tym, że teatr ule­ga nie­usta­ją­cej trans­for­ma­cji, oprócz zagad­nień zwią­za­nych z  prze­strze­nią teatral­ną musi­my uwzględ­niać zmia­ny jakim ule­ga dra­ma­tur­gia współ­cze­sna. W dobie post­mo­der­ni­zmu istot­ne jest roz­sze­rze­nie tra­dy­cyj­ne­go poj­mo­wa­nia tek­stu dra­ma­tycz­ne­go i przy­go­to­wa­nie naszych stu­den­tów do funk­cjo­no­wa­nia we współ­cze­snym teatrze. Stąd oprócz tra­dy­cyj­nej ana­li­zy dra­ma­tu, ist­nie­je potrze­ba wpro­wa­dze­nia pra­cy nad two­rze­niem wła­snych sce­na­riu­szy w opar­ciu o róż­no­rod­ne tek­sty lite­rac­kie i two­rze­nie kon­cep­cji insce­ni­za­cji. Takie zada­nia są reali­zo­wa­ne m.in. w ramach przed­mio­tu Inter­pre­ta­cja tek­stów lite­rac­kich w prze­strze­ni. Stu­den­ci, sku­pia­jąc się na wybra­nych pro­ble­mach współ­cze­sno­ści,  budu­ją wła­sną nar­ra­cję dra­ma­tur­gicz­ną połą­czo­ną z wizją prze­strze­ni i kon­cep­cją inscenizacji.

Poprzez odcho­dze­nie od tra­dy­cyj­nej prze­strze­ni teatral­nej, wyko­rzy­sta­nie elek­tro­nicz­nych mediów, włą­cze­nie w spek­trum sztu­ki teatral­nej per­for­man­su, insta­la­cji, wyda­rzeń para­te­atral­nych  roz­sze­rza­my zakres zagad­nień pro­gra­mo­wych, wzbo­ga­ca­jąc je zja­wi­ska, cha­rak­te­ry­stycz­ne dla teatru współ­cze­sne­go. Przed­mio­ty pro­wa­dzo­ne w ramach Pra­cow­ni Kształ­to­wa­nia Prze­strze­ni Teatral­nej zosta­ły uło­żo­ne w takiej kolej­no­ści, aby naj­pierw zdo­by­ta wie­dza mogła słu­żyć roz­wo­jo­wi świa­do­mo­ści stu­den­tów i w mia­rę dosko­na­le­nia warsz­ta­tu dopro­wa­dzi­ła do umie­jęt­no­ści w peł­ni pro­fe­sjo­nal­nej pra­cy w współ­cze­snym świe­cie teatru.

Jubi­le­uszo­wą wysta­wę „Dia­log z prze­strze­nią” two­rzą pra­ce zre­ali­zo­wa­ne w cią­gu ostat­nich dwu­dzie­stu lat. Eks­po­zy­cje makiet i plansz wzbo­ga­ci­li­śmy o dwa fil­my ani­mo­wa­ne powsta­łe jako pra­ce dyplo­mo­we w Pra­cow­ni Kształ­to­wa­nia Prze­strze­ni Teatral­nej: „Cicho, coraz ciszej” Kami­li Grzy­bow­skiej zain­spi­ro­wa­ny „Nie­bie­skim pta­kiem” M. Maeter­klinc­ka zre­ali­zo­wa­ny w 2011 roku, oraz „Sied­mio­ro pierw­szych” Kata­rzy­ny Waż­ny, na moty­wach powie­ści „Kome­dia” G. Spa­tha z roku 2017.

W pra­cy ze stu­den­ta­mi od lat towa­rzy­szą mi dwie oso­by: prof. Olga Ząbroń i Mate­usz Pajer­ski. Chcia­ła­bym  przy oka­zji tego jubi­le­uszu ser­decz­nie podzię­ko­wać Im za lata spę­dzo­ne razem i bar­dzo owoc­na współpracę.

 – prof. Mał­go­rza­ta Komorowska